Bu yazımızda Oyun Teorisi nedir? Oyun Teorisi nerede kullanılır? gibi soruları ele alacağız. İktisat biliminin temel taşlarından biri olan ve hayatın her köşesinde yer alan Oyun Teorisine gelin yakından bakalım.

oyun teorisi

Oyun Teorisi Nedir?

Ekonomik rekabetin, savaşların, seçimlerin ve çoğu zaman oyun olarak düşünmediğimiz daha pek çok etkileşimin, bir oyun gibi ele alınıp analiz edilebileceği fikriyle bilimsel bir benzetme üzerine kurulu olan Oyun Teorisi; mantık çerçevesinde hareket ettiği varsayılan bireylerin etkileşime sokularak strateji seçiminin incelenmesidir.

Oyun Teorisi, rekabet eden insanlar arasındaki sosyal etkileşimlerle ilgili bir teoridir. Bu teorideki asıl soru, rekabet sırasında bireyin en iyi kararının diğer bireylerin seçimlerine dayalı olmasıyla ilgilidir. Bu yüzden, rekabet anında oyuncular diğer oyuncuların seçimlerini tahmin etme ihtiyacı duyacaktır. Oyun Teorisi bu yüzden, psikoloji, sosyoloji, ekonomi, siyaset ve daha birçok alan ile yakından ilgilidir.

Oyun Teorisinin Tarihi

Karar alma ve stratejik davranışların mantığını çözmek, tarihin her döneminde üzerine kafa yorulmuş olsa da 1940’lı ve 1950’li yıllar yoğun olarak tartışıldığı yıllardır. Bu dönemde uzun soluklu savaşların sonucu olarak insanların galibiyet ve politik üstünlük güdüleri keskinleşmiş, adı konulmasa da Oyun Teorisine duyulan ihtiyaç artmıştır. Bu sayede, iktisat alanının vazgeçilmez unsurlarından birinin modern temelleri atılmaya başlanmıştır.

Teorinin adı, John von Neumann’ın On the Theory of Games of Strategy adlı 1928 yılında yayınlanan makalesi ile konuldu. İktisat temelleri ise Oscar Morgenstern ve John von Neumann’ın tanışması ile 1938 yılında atılmaya başlanmıştır. Bu ikili, 1940 yılında Theory of Games and Economic Behavior adlı kitabını yazmaya başlarlar. Bu kitap, Oyun Teorisinin tam anlamıyla bir matematik disiplini olarak kabul edilmesinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bir başka büyük çaplı katkı ise Nobel Ödülü’nü kazanmış John Nash tarafından gelmiştir. Kendisi ardından adlandırılan Nash Dengesi, Oyun teorisinin en önemli araçlarından biridir. Bazı bilim insanlarına göre Nash Dengesinin ekonomi ve sosyal bilimlere yaptığı etkiler, fen bilimlerinde DNA sarmalının keşfi ile karşılaştırılabilecek kadar fazla önem taşır. Tutsak ikilemi, Nash Dengesinin önemli bir örneğidir.

nash dengesi

Nash Dengesi

Nash Dengesi, oyuncuların diğer oyuncuların hareketlerine göre her oyuncu kendi çıkarları için en iyi kararları verdiğinde sağlanır. John Nash, 1950 yılında yazdığı doktora bitirme tezinde, bu dengenin, oyuncuların fayda fonksiyonlarının belli özellikleri sağladığı tüm oyunlarda var olduğunu ispatlayarak 1994 Ekonomi Nobel Ödülü’nü almıştır.

Dominant Strateji

Oyun Teorisinde dominant strateji, bireyin bir stratejisi diğer bireylerin stratejisinden bağımsız olarak en iyi kazanı getiriyorsa buna Dominant strateji denir. Bu basitçe, bireyin gelecekte pişmanlık duymadan elindeki en iyi seçeneği seçmesidir.

oyun teorisiBu oyunda, 1. oyuncu (firma) kesin dominant bir stratejiye sahip, ”işe al”. 2. oyuncunun ise sadece bir zayıf domine edilen stratejisi var. Eğer oyuncular rasyonel iseler ve ek olarak 2. oyuncu da ihtiyatlı ise, o zaman 1. oyuncunun işe alacağını 2. oyuncunun da çalışmayacağını bekleriz.

Örnek olarak Mahkum ikilemini düşünelim.

Oyun Teorisi

” İtiraf et” her iki oyuncu için de bir kesin dominant stratejidir, dolayısıyla, (itiraf et, itiraf et) bir dominant strateji Dengesidir.

Mahkûm İkilemi Nedir?

Mahkûm ikilemi, sosyal bilimlerin en çok bilinen strateji oyunlarından biridir. Klasik şekli ile senaryosu aşağıdaki gibidir:

İki zanlı bir soruşturma kapsamında polis tarafından göz altına alınmıştır. Polis her iki zanlıyı ayrı ayrı hücrelere koyup bir anlaşma sunmaktadır. Burada toplamda üç olasılık vardır.

Birincisi, anlaşmaya göre her iki zanlı da birbirinin aleyhinde itirafta bulunur ve ikisi de beşer yıl hapis cezasına çarptırılır.

İkincisi, zanlılardan bir tanesi suskun kalmayı seçer ve diğeri itirafta bulunur. Bunun sonucunda itirafta bulunan zanlı serbest kalır, suskun kalmayı tercih eden ise on yıl hapis cezasına mahkûm edilir.

Üçüncüsü, her iki zanlı da itirafta bulunmaz ve ikisi de birer yıl hapis cezasına mahkûm edilir.

Bu çerçevede her iki zanlı itiraf etmek veya suskun kalmak arasında tercih yapmak zorundadır. Her iki zanlıya da soruşturma sonuna kadar diğerinin kararını öğrenme imkânı tanınmamaktadır yani farklı odalarda bulunan iki zanlının birbirleri ile iletişim kurma imkânı yoktur.

Buna göre karşı tarafın kararından habersiz olan oyuncu 10 yıl hapis yatma ihtimalini göze alamayarak sessiz kalmayacak, karşı taraf aleyhinde itirafta bulunacaktır. Karşı taraf aleyhine tanıklık ederek 5 yıl gibi daha kısa süreli bir hapis cezasına razı olacak ya da serbest kalacaktır. Oyuncu burada kaybını en aza indirmeyi (kazancını maksimize etmeyi) hedef alacaktır. Karşı tarafın da aynı koşullar altında rasyonel davranarak tanıklık edeceği kaçınılmaz olacaktır. Böylece birbirleri ile iletişim kurmayan iki tarafın iyi niyetli değil de rasyonel davranarak aldıkları karar aslında belki de daha az yatacakları hapis cezasının artmasına neden olmaktadır.

İtirafİnkâr
İtiraf(-5, -5)(0, -10)
İnkâr(-10, 0)(-1, -1)

Tablodaki ilk hücre baskın strateji dengesini, son hücre ise her ikisini içinde en kârlı olan seçeneği göstermektedir. Oyun Teorisinde de olduğu gibi bu oyunda da oyuncuların yegane amacı, diğer oyuncudan bağımsız olarak, kendi kazancını maksimize etmektir.

Oyun Teorisini kullanım alanları

Uygulamalı matematiğin metotlarından biri olan Oyun Teorisi, birçok alanda hayvan ve insan davranışlarını incelemek için kullanılmıştır. İlk başta iktisat alanında şirketlerin, pazarların ve tüketicilerin davranışlarını incelemek için geliştirilmiştir. Sonradan sosyolojik, politik ve psikolojik alanlarda da kullanılmaya başlamıştır.

Açıklama ve modelleme

Oyun Teorisinin temel amaçlarından biri insan topluluklarının davranışlarını modellemek ve göstermektir. Uzmanlar, denge noktalarını bularak insanların nasıl davranacaklarını tahmin edebileceklerini savunurlar. Bazı uzmanlar ise bunun yanlış olduğunu, gerçek hayattaki durumların bu tahminlerle uyuşmayacağını çünkü insanların her durumda mantık çerçevesinde hareket etmediğini savunur.

Ekonomi

Temel olarak ekonomi ve iktisat alanında rekabet eden tarafların davranışlarını modelleme ve tahmin etmede kullanılır. Münazara, pazarlık, pay dağıtımı, networking, endüstriyel organizasyon gibi alanlarda uygulanır.

İlginizi çekebilir: Analitik düşünme nedir?

Author

Bir Cevap Yazın

Yeni içeriklerden haberdar olmak ister misiniz?

Mail adresinizi bırakın ve yeni blog yazılarından haberdar olun!
ABONE OL
KVKK kanununa göre e-posta adresimden iletişime geçilmesine izin verilmiş sayılacaktır
close-link
Blog yazımızı beğendiniz mi?